Psychoterapeuci

Psychoterapia, Socjoterapia

CHOROBA PSYCHOSOMATYCZNA A DEPRESJA MASKOWANA: bezsenność, kolki żółciowe, świąd skóry, bóle głowy, brzucha

Duże kłopoty przynoszą diagnostom (psychologom, lekarzom) sytuacje, w których osoba przeżywająca stany depresyjne maskuje je różnymi dolegliwościami somatycznymi. Stąd też i leczenie zwykle jest opóźnione. Są istotne korelacje pomiędzy depresjami w przebiegu chorób afektywnych a zaburzeniami psychosomatycznymi. Związek pomiędzy depresjami endogennymi a zaburzeniami psychofizjologicznymi może przybierać różne formy. Jedną z nich jest "maska" imitująca psychosomatyczne zaburzenia czynnościowe, jaką mogą przybierać depresje poronne.

.

Depresje zamaskowane występują stosunkowo często, sądzi się, że trzykrotnie częściej niż ich formy typowe, nierzadko natomiast są niewłaściwie rozpoznawane i leczone. Płeć wydaje się determinować w jakiś sposób typ depresji endogennych, ponieważ częściej spotyka się je u kobiet, niż mężczyzn. Podobnie zresztą, jak niektóre choroby psychosomatyczne. Depresję maskowaną obserwuje się najczęściej u młodych kobiet między 20. a 30. r.ż. Po 40. r.ż. występuje rzadziej, okresowo na przemian z typową fazą depresji.

Termin depresji maskowanej pojawił się w związku z różnorodnością obrazów klinicznych depresji i trudnościami w jej rozpoznawaniu. Trudności tych nie ma, gdy występuje wyraźna, nie budząca wątpliwości chorobowa zmiana nastroju, zaburzenia myślenia typu depresyjnego i charakterystyczna zmiana napędu. Zmiany te mogą być jednak mało nasilone, a nawet niemożliwe do stwierdzenia. Na pierwszy plan wysuwają się wtedy objawy somatyczne albo psychiczne, które mogą sugerować występowanie innych zaburzeń. W takim wypadku mówi się o depresji maskowanej, maskach depresji, ekwiwalencie depresji, ekwiwalencie wegetatywnym, depresji bez depresji, depresji ukrytej.  Sytuacja ta nie jest tak zaskakująca, jak się to w pierwszym momencie wydaje. Depresja jest bowiem zaburzeniem wielu funkcji organizmu i wiele "masek" to po prostu objawy samej depresji lub dolegliwości ściśle z tą chorobą związane. Depresje maskowane nie powinny być więc uważane za nietypowe ani z powodu charakteru objawów, ani nawet z powodu częstości występowania.

Obowiązujące klasyfikacje zaburzeń: ICD-10 i DSM-IV nie zawierają terminu depresja maskowana. Nie oznacza to jednak, że zniknął problem atypowych zespołów depresyjnych, których obraz znacznie odbiega od powszechnie znanego. Mimo że termin ten nie spełnia kryteriów diagnostycznych dla depresji endogennej, „zastępcze” rozpoznanie neurastenii, hipochondrii lub zaburzeń psychosomatycznych może prowadzić do nieporozumień i komplikacji. Zazwyczaj po kilku tygodniach utrzymywania się „maski” może rozwinąć się typowy obraz zespołu depresyjnego. Można też dostrzec cechy zbieżne z przebiegiem depresji endogennej: początek jej bywa nagły, a objawy również często nagle przemijają. U znacznej liczby chorych objawy maskujące wykazują ponadto typowy rytm dobowy: narastają nocą lub w godzinach porannych i zmniejszają się wieczorem. U większości chorych daje się zauważyć zaburzenia rytmów biologicznych. Małe ich nasilenie uchodzi jednak uwadze pacjenta i bywa niedostrzegane przez lekarzy. Wspólną cechą typowych faz depresyjnych i depresji maskowanych jest także obecność myśli suicydalnych.

.

Amerykańscy badacze twierdzą, że grupa depresji maskowanych obejmuje 6-7% zaburzeń depresyjnych. Brak odpowiedniego zdiagnozowania i zakwalifikowania tej jednostki chorobowej może utrudniać właściwą terapię i w konsekwencji prowadzić do poważnych następstw somatycznych i psychologicznych u tych chorych, co ogranicza ich funkcjonowanie społeczne i zawodowe, zwiększa wskaźnik samobójstw oraz powoduje duże koszty diagnostyczne i lecznicze.

.

Dla niektórych osób depresja maskowana stanowi charakterystyczny i powtarzający się zespół chorobowy. Dla innych są tylko wstępem do zespołu jawnego albo jego zejściem. Powszechność i mylący obraz depresji maskowanych jest głównym powodem błędów diagnostycznych lub rozpoznawania choroby ze znacznym opóźnieniem. Terminami bliskimi znaczeniowo są depresja poronna, subdepresja, depresja podprogowa.

.

A oto różne objawy lub zespoły objawów występujące w depresji i mogące sugerować inne schorzenie, czyli tzw. maski depresji:
1. objawy będące w obszarze zainteresowania psychologów i psychiatrów: napady paniki, przewlekły lęk nerwicowy, natręctwa, jadłowstręt, okresowe nadużywanie alkoholu, okresowe nadużywanie leków, bezsenność, nadmierna senność.
2. objawy będące często w pierwszej kolejności przedmiotem zainteresowania innych specjalności: bezsenność, dolegliwości przypominające objawy bólu wieńcowego, napady braku tchu, duszności, ataki słabości i zaburzeń równowagi, biegunki, zespół jelita drażliwego, brak apetytu, jadłowstręt, utrata wagi, kolki żółciowe, świąd skóry i narządów płciowych, bóle głowy, brzucha, inne zespoły bólowe, ujawnienie się lub zaostrzenie nadciśnienia tętniczego.

.

Podział depresji maskowanych
Większość autorów wyodrębnia tak zwane maski psychopatologiczne, które można podzielić na pięć grup: maski psychopatologiczne, zaburzenia rytmów biologicznych, maski wegetatywne i psychosomatyczne, maski bólowe oraz maski behawioralne. Do pospolitych masek depresji należą zespoły, w których głównym objawem jest przewlekle utrzymujący się lęk. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne i behawioralne lęku, zwykle o falującym nasileniu, obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany.

.

O maskach psychopatologicznych mówi się również wówczas, gdy na pierwszy plan wysuwają się natręctwa lub jadłowstręt.
U części pacjentów dominujące są zaburzenia rytmów biologicznych: bezsenność bądź hipersomnia.
Często w obrazie przeważają komponenty wegetatywne i psychosomatyczne, a wśród nich zespół dławicy piersiowej, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego (zespół jelita drażliwego, biegunki, zaparcia), choroba wrzodowa, stany spastyczne dróg żółciowych, zespół niespokojnych nóg, świąd skóry i narządów płciowych, ujawnienie lub zaostrzenie nadciśnienia tętniczego, zespół napięcia przedmiesiączkowego, zaburzenia cyklu miesiączkowego, impotencja, obniżenie popędu seksualnego, zmniejszenie sprawności umysłowej, uwagi, pamięci i uczenia się oraz nietypowe zawroty głowy.
Kolejną grupą masek mogących nastręczać trudności diagnostyczne są maski bólowe. Są to najczęściej bóle głowy, bóle niektórych nerwów obwodowych, np.: nerwu trójdzielnego i kulszowego, bóle brzucha, przewlekłe bolesne napięcie mięśni karku i ramion, bóle narządów płciowych.
Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków – są to tzw. maski behawioralne.

.

Szłabowicz w badaniu obejmującym 96 chorych (głównie hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych) stwierdził, że najczęstszymi maskami były: bezsenność, zaburzenia napędu psychoruchowego, zespoły hipochondryczne i histeryczne oraz zaburzenia czynności przewodu pokarmowego i dolegliwości ze strony układu krążenia.
Badacze zastanawiają się czy depresje endogenne predysponują do wystąpienia chorób psychosomatycznych? Niektórzy autorzy stwierdzili, że depresje endogenne predysponują do wystąpienia określonych chorób psychosomatycznych, inni natomiast nie obserwowali takiej zależności. Wyjątek stanowią tutaj choroby psychosomatyczne narządu krążenia (choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego), w których wystąpieniu, jak powszechnie uważa się sprzyjają depresje.