Psychoterapia, Socjoterapia

DEPRESJA

Depresja to pojęcie bardzo pojemne obejmujące stany afektywne począwszy od przejściowego i szybko przemijającego pogorszenia nastroju do depresji psychotycznej z typowymi dla niej urojeniami lub halucynacjami. Depresja to grupa zaburzeń określana obecnie nazwą zaburzenia afektywne lub zaburzenia nastroju.
Rozpowszechnienie tych zaburzeń jest duże - niektóre badania donoszą o tym że ok. 50% pacjentów (dzieci, młodzieży i dorosłych) zgłaszających się do lekarzy ogólnych cierpi na depresję. Jednak tylko 20-35 % chorych szuka pomocy lekarskiej i psychologicznej. Nie leczona depresja niesie bardzo niekorzystne skutki dla chorych i ich rodzin. Obraz kliniczny depresji może być zaciemniany przez współistniejące choroby somatyczne.

Zespoły depresyjne można podzielić na trzy duże grupy (Pużyński):
- grupę stanów depresyjnych występujących w przebiegu chorób afektywnych (depresja endogenna, psychoza maniakalno - depresyjna);
- grupę depresji występujących w przebiegu różnych schorzeń somatycznych;
- depresje psychogenne, których występowanie uwarunkowane jest stanami psychicznymi i emocjonalnymi;
Niektórzy dołączają jeszcze czwartą dużą grupę - depresje atypowe (m.in. depresje maskowane).
P. Drozdowski przyjmuje natomiast podział w którym wyróżnia: depresję neurotyczną, depresję osobowościową i depresję psychotyczną. Kategoryzacja ta związana jest z przyjętym na terenie psychiatrii współczesnej psychopatologicznym podziale na zaburzenia psychotyczne, zaburzenia osobowości i zaburzenia nerwicowe. Dlatego w tych poszczególnych klasach postrzega depresje jako oddzielne jednostki.

1. Depresja endogenna wskazuje na stany depresyjne występujące w przebiegu chorób takich jak choroby afektywne (jednobiegunowa i dwubiegunowa, nazywana dawniej psychozą maniakalno-depresyjną lub cyklofrenią) i zaburzenia schizoafektywne (psychoza schizoafektywna). Grupę tę łączy podłoże endogenne (uwarunkowanie czynnikami biologicznymi).
Depresja endogenna obejmuje występujące przynajmniej przez 2 tygodnie objawy: obniżenie nastroju, utrata zainteresowania dotąd ważnymi czynnościami lub anhedonia (niemożność czerpania przyjemności z życia), zaburzenie napędu i aktywności psychoruchowej, zaburzenia snu (np. w czesne budzenie się - zwykle 3 godz. przed normalnym czasem), zmiany hormonalne, zmęczenie lub brak energii, skargi somatyczne: bóle głowy, zachwiania wagowe, dysfunkcja przewodu pokarmowego, lęk, zaburzenia myślenia, trudności w pracy, izolacja, powtarzające się myśli o śmierci samobójczej itp.

Obok opisanej wyżej depresji jako zaburzenia afektywnego jednobiegunowego występuje choroba afektywna dwubiegunowa. Charakteryzuje się występowaniem depresji i manii. Najczęściej objawy pierwszego epizodu depresyjnego narastają powoli i łagodnie. Mania natomiast pojawia się w sposób nagły i narasta w ciągu kilku dni. Choroba afektywna dwubiegunowa ma charakter nawracający. Średni czas trwania fazy depresyjnej wynosi 3 - 6 miesięcy, natomiast stany maniakalne trwają zazwyczaj krócej tj. kilka tygodni.

Zaburzenia schizoafektywne obejmują intensywne objawy zarówno afektywne, jak i schizofreniczne, które jednak nie uzasadniają rozpoznania ani schizofrenii, ani epizodów depresyjnego czy maniakalnego.

2. Depresja objawowa (zwana także depresją somatogenną, depresją organiczną) obejmuje depresje w schorzeniach somatycznych, depresje związane ze stosowaniem leków i innych substancji, w przebiegu zatruć, uzależnień, depresje w chorobach organicznych mózgu.

3. Depresja psychogenna to duża grupa zaburzeń depresyjnych powstających w odpowiedzi na różnorodne niekorzystne sytuacje psychologiczne natury wewnętrznej (konflikty psychiczne), jak też zewnętrznej (pochodzenia środowiskowego). Możemy je podzielić na:
a) depresje reaktywne (wśród nich depresje w reakcji żałoby)
b) depresje w przebiegu reakcji adaptacyjnych
c) depresje w przebiegu zaburzeń nerwicowych
Depresja reaktywna
Jest najczęstszą postacią depresji psychogennych. Powstaje w wyniku urazu psychicznego (utrata istotnych dla danej osoby wartości duchowych lub materialnych) bezpośrednio poprzedzającego pojawienie się objawów depresji. Strata może dotyczyć zarówno wartości posiadanych, jak też dopiero możliwych do osiągnięcia, np.: wolność lub jej zagrożenie, odejście osoby bliskiej (rozwód, emigracja), straty materialne, zwłaszcza pojawiające się nagle (klęska żywiołowa, kradzież, kryzys finansowy, bankructwo), zawód emocjonalny związany z utratą pozycji zawodowej, społecznej (utrata stanowiska, przejście na rentę, emeryturę, zawód miłosny).
Depresja w reakcji żałoby
Jest szczególną formą depresji reaktywnych. Śmierć osoby bliskiej to szczególna utrata, której nie można nigdy odzyskać. W przebiegu tej reakcji można wyróżnić kilka faz: stan odrętwienia, zobojętnienia uczuciowego, niedopuszczania do świadomości, że najbliższa osoba odeszła na zawsze. Występowanie u części osób żalu, rozpaczy, płaczu, u części jednocześnie złości i gniewu, typowa reakcja depresyjna z przeżywaniem smutku, lęku, skupieniem wszelkich przeżyć wokół osoby zmarłej, zaburzeniami snu. Często stwierdza się zaburzenia aktywności złożonej. Jeśli taka reakcja trwa długo (miesiące, lata) wymaga bezwzględnie interwencji lekarskiej. W tym okresie często stwierdza się wyraźne pogorszenie stanu somatycznego.

Depresja w przebiegu reakcji adaptacyjnej
Pojawia się na skutek istnienia przewlekłego urazu psychicznego, którym najczęściej bywa: przewlekły stres związany z praca zawodową (konflikty, nadmierne obciążenie pracą, duża odpowiedzialność), przewlekłe konflikty w życiu rodzinnym, utrzymująca się trudna sytuacja materialna, izolacja, wyobcowanie w grupie społecznej.

Depresja nerwicowa
Mianem tym określa się przewlekłe i niezbyt nasilone stany depresyjne występujące w przebiegu zaburzeń nerwicowych. Pojawiają się one po dłuższym czasie utrzymywania się objawów nerwicowych (lęk, fobie, natręctwa). Współczesne klasyfikacje zaburzeń psychicznych określają taki stan dystymią.
W odróżnieniu od depresji endogennych nastrój rzadko ulega znacznemu obniżeniu. Często występuje rozpacz, płacz. Nie rzadko towarzyszy temu zniecierpliwienie, rozdrażnienie, konflikty z otoczeniem. Chorzy roztkliwiają się nad sobą, swoim losem, wyrażają żal lub pretensje do innych, obwiniają za nieszczęścia, które ich spotkały. Nie stwierdza się depresyjnego zahamowania psychicznego. Nie obserwuje się charakterystycznych dla depresji endogennej dobowych wahań samopoczucia. Samopoczucie (nastrój) może być zmienne, zależne od bieżących wydarzeń.

4. Depresje atypowa (poronna, maskowana, subdepresje – np. cyklotymia)
W stanach tych poszczególne objawy i cechy depresji wykazują małe nasilenie, niektóre nie występują. Miejsce depresji zajmują inne objawy lub jedna grupa objawów określana jako depresja maskowana. Objawy są często jedynymi dolegliwościami jakie zgłasza chory. Depresja bywa najczęściej maskowana przez: bezsenność, bóle (głowy, żołądka), nadmierną senność, zaburzenia lękowe (lęk przewlekły, napadowy), natręctwa, jadłowstręt, okresowe nadużywanie alkoholu, leków,  zaburzenia przewodu pokarmowego, świąd skóry.

Cyklotymia oznacza utrzymujące się przez długi czas (często przez całe życie) wahania nastroju i aktywności w postaci łagodnych stanów subdepresyjnych (dystymia - nieznacznie nasilona depresja) oraz hipomanii, występujące przemiennie niezależnie od wydarzeń życiowych.