Psychoterapia, Socjoterapia

GABINET PSYCHOLOGICZNY I PSYCHOTERAPEUTYCZNY PCTS WARSZAWA: diagnoza osobowości dzieci, młodzieży, dorosłych i psychoedukacja rodziców

Gabinet psychologiczny Psychodynamicznego Centrum Terapeutyczno – Szkoleniowego w Warszawie służy nie tylko psychoterapii dzieci, młodzieży i dorosłych. Czymś bardziej pierwotnym jest diagnoza – wysłuchanie, zapytanie, zrozumienie, rozpoznanie i wyjaśnienie symptomów oraz ewentualne przypisanie do kategorii zaburzeń. Dokonuje się to w PCTS na konsultacjach z psychologiem, psychiatrą lub terapeutą. Niekiedy osoby, które czują, iż ich trudności obejmują także płaszczyznę duchową chcą spotkać się z księdzem – zarazem psychologiem i psychoterapeutą. Stworzone w naszym Centrum możliwości wychodzą naprzeciw współczesnym trendom w diagnostyce, aby zmierzać ku kompleksowym rozwiązaniom.

Jakąkolwiek pracę terapeutyczną musi zatem poprzedzać staranna diagnoza czynników i mechanizmów wpływających na pojawienie się i utrzymywanie problemów. Dopiero od takiego rozpoznania zależy interwencja i wskazania do podjęcia: psychoterapii indywidualnej, terapii grupowej, krótkoterminowych spotkań psychoedukacyjnych, terapii pedagogicznej, zajęć związanych z integracją sensoryczną, ćwiczeń logopedycznych, konsultacji z seksuologiem, neurologiem, psychiatrą, zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci i młodzieży, uczestnictwa w grupie rozwoju osobistego, grupie wsparcia, terapii systemowej, leczenia farmakologicznego, pobytu w klinice leczenia psychiatrycznego. Czasami dobro osoby zdiagnozowanej domaga się podjęcia równoległych spotkań z dwoma specjalistami (np. w zaburzeniach na tle seksualnym: z psychoterapeutą i seksuologiem).

Diagnoza psychologiczna zwykle trwa jedno lub dwa spotkania (chyba, że przeradza się w sposób naturalny w terapię z tym samym specjalistą) i obejmuje m.in.: wywiad przeprowadzony z osobą u której pojawiły się trudności dotyczący historii życia (w przypadku osób nieletnich, także z rodzicami), wgląd w karty wypisów ze szpitali, bezpośrednią obserwację w gabinecie psychologicznym, czasem przeprowadzenie wystandaryzowanych testów psychologicznych (w naszym ośrodku psychodynamicznym najczęściej o charakterze projekcyjnym). 

Przebieg konsultacji. Osoby dorosłe przychodzą na pierwsze 1-2 spotkania z psychologiem lub psychiatrą sami, natomiast w przypadku konsultacji małżeńskich ma miejsce spotkanie obu osób z jednym terapeutą, z kolei osoby niepełnoletnie przychodzą z rodzicami. W tych dwóch ostatnich przypadkach w trakcie spotkania terapeuta rozmawia razem ze wszystkimi, ale zwykle rozmawia też z każdym z osobna. W czasie tych spotkań psycholog rozmawia z rodzicami o specyfice trudności, z którymi przychodzą, dopytuje o ich przebieg – od momentu poczęcia dziecka, a potem wysłuchuje jakie są wstępne oczekiwania rodziców wobec terapeuty (czasem ma miejsce w tym momencie urealnienie oczekiwań). Jeżeli terapeuta uzna, że wskazane jest przeprowadzenie dodatkowych badań przez inną osobę w gabinecie (np. psychiatra) lub przez osobę z zewnątrz (np. neurolog) - proponuje ich przeprowadzenie.  Na koniec spotkań diagnostycznych psycholog spotyka się razem z rodzicami i starszym dzieckiem lub młodzieńcem) w celu omówienia procesu i wyników diagnozy oraz  ustalenia planu dalszego działania.

Podczas wywiadu diagnostycznego terapeuta stara się stworzyć atmosferę poczucia bezpieczeństwa i zaufania. Osoby, które zgłaszają się do psychologa czy psychiatry (zwłaszcza po raz pierwszy) zwykle odczuwają na początku stan napięcia, lęk, wstyd związany z różnymi trudnościami. Nawiązanie bliskiego i otwartego kontaktu jest możliwe dzięki zachowaniu dyskrecji i anonimowości, ale przede wszystkim dzięki kulturze osobistej. Dla celów diagnostycznych niezbędne jest często uzyskanie informacji o życiu osób badanej, jej sposobie przeżywania ważnych sytuacji, potrzebach, motywach itd. Są to informacje czasem intymne, ukrywane nawet przed bliskimi osobami. Aby je uzyskać terapeuta stara się stworzyć takie warunki, w których będzie ona mogła i chciała o tym mówić. Sytuację charakteryzującą się spełnieniem tych warunków nazywamy kontaktem diagnostycznym.

Ze względu na szczególne funkcje, jakim kontakt ten ma służyć, a też „asymetryczne” role obu osób, ma on nieco odrębne cechy niż pełny kontakt interpersonalny. O ile w sytuacji pełnego kontaktu interpersonalnego uwaga obu osób można się koncentrować na przemian na obu osobach, a także na relacji zachodzącej między nimi, o tyle cechą kontaktu diagnostycznego jest koncentracja uwagi obu osób przed wszystkim na jednej z nich (osobie badanej), w mniejszym stopniu na zachodzącej w tym momencie relacji interpersonalnej (ma również duże znaczenie, ale na etapie terapii i interpretacji przeniesienia), zgoła zaś sporadycznie na osobie diagnosty.

Zadaniem osoby konsultującej jest stworzenie takich warunków osobie badanej, aby mogła on w jak najbardziej otwarty i pełny sposób wejść w kontakt sama ze sobą. Diagnosta stara się tak kontrolować swoje zachowanie, aby nie wpływało ono na zniekształcenie wypowiadanych przez osobę badaną treści. Kieruje się chęcią zrozumienia, dlatego powstrzymuje się przed oceną, sugestią, doradzaniem. Zwykle osoba badana więcej mówi, a diagnosta słucha, ale stara się przy tym ukierunkować tematyczny tok wypowiedzi osoby badanej. Diagnosta podąża poznawczo i emocjonalnie za wypowiedziami osoby badanej, ale też sprawdza, czy kierunek rozmowy zbliża go czy oddala od osiągnięcia celów diagnozy.

Konsultujący i osoba badana są w kontakcie jeżeli: diagnosta jest zainteresowany wypowiedziami osoby badanej, chce ją zrozumieć, a nie ocenić, jest w stanie zaakceptować treść każdej odpowiedzi, ma poczucie, że rozumie osobę badaną i poznawczo i emocjonalnie, z kolei osoba badana ma poczucie, że każda z jej wypowiedzi, niezależnie od treści, spotka się z akceptacją, że diagnosta jest zainteresowany poruszanymi przez nią tematami, że nie wykorzysta udzielonych mu informacji niezgodnie z jej dobrem i że w sposób nie zniekształcony rozumie treść oraz poznawczo-emocjonalne konsekwencje jej wypowiedzi (towarzyszy temu poczucie, że warto mówić, bo odsłonięcie nawet najbardziej osobistych faktów i postaw służy trafnej diagnozie).

Diagnoza psychodynamiczna. Taki model kontaktu diagnostycznego urzeczywistniany jest w wywiadzie klinicznym odbywającym się w PCTS i jest często punktem wyjścia procesu terapeutycznego. Zasadniczo działalność diagnosty nie obejmuje udzielania porad, niemniej zdarzają się takie formy doraźnej pomocy psychologicznej, w których forma udzielania pomocy jest połączona z wstępną i niezbyt głęboką diagnozą psychologiczną, wycinkową diagnozą stylu funkcjonowania w jakimś konkretnym obszarze np. w relacji z dziećmi, czy ogólną orientacją w kierunkach zainteresowań osoby badanej. Takimi rzeczami zajmują się jednak zazwyczaj Centra Interwencji Kryzysowej, Poradnie Psychologiczne, natomiast w Gabinecie Terapeutycznym podejmuje się pracę nad zmianą funkcjonowania i osobowości – bardziej całościowo, dogłębnie, a przez to bardziej trwale.

Diagnoza w Centrum Psychodynamicznym oparta jest na dobrym kontakcie, a tym samym na bardziej szczerych i głębokich odpowiedziach badanego o charakterze świadomym, ale zmierza także w kierunku uchwycenia nieświadomych mechanizmów (osoba nie ma do nich dostępu mimo otwartości i szczerości). Czasem pewne jego spostrzeżenia wywołują zaskoczenie osoby badanej (właśnie dlatego, iż nie jest tego świadom), ale są związane z analitycznymi i dynamicznymi technikami rozumienia zjawisk psychologicznych (mechanizmy obronne wypierania pewnych treści, stosowania projekcji, pomyłki, przejęzyczenia, reakcje pozawerbalne, treść wyobrażeń, marzeń sennych, przeniesienie, przeciwprzeniesienie, opór, podejście do settingu itd.). Terapeuta może w ten sposób ogarnąć szerzej te elementy, które służą dobrej diagnozie.